یادگیری زبان

زبانهای مرده: چگونه (و چرا) یک زبان مرده را یاد بگیریم

دلیل شما برای یادگیری یک زبان جدید چیست؟ شاید بخاطر این است که دایره‌ی ارتباطات خود با آدمهای دنیا را گسترده‌تر کنید. بهبود کیفیت سفرهای توریستی و غرق شدن در دنیای پیرامون نیز از دلایل یادگیری زبان جدید هستند.

اما اگر شما به دنبال ارتباط با تاریخ باشید چه؟ به یک دین قدیمی یا میراث گذشتگان؟ یا شاید اشتیاق برای فهم بهتر از زبانهایی که در حال حاضر صحبت می‌کنید؟ اگر از این دست آدمها هستید، شما به دنبال نوعی از ارتباط هستید که با زبانهای مدرن نمی‌توانید آنها را داشته باشید.

لاتین، یونانی باستان، زبانهای باستانی ویکینگ (viking) و هیروگلیف مصری شما را فرا می‌خوانند و وقت پاسخ دهی است.

این زبانها، زبانهایی مرده هستند. زبانهایی که دیگر زبان هیچ قوم و گروهی در حال حاضر نیست. چگونه می‌توان یک زبان را بدون هیچ متکلمی در سرتاسر دنیا یاد گرفت؟

قبل از اینکه به ادامه‌ی مقاله درباره یادگیری زبانهای مرده بپردازیم، یا حتی یک زبان منقرض شده، اجازه دهید کمی عقب تر برویم و درباره پیشینه‌ی آنها حرف بزنیم.

زبان مرده چیست؟

زبانهای مرده اغلب با زبانهای منقرض شده اشتباه گرفته می‌شوند، پس به گمانم مهم است که تفاوت مابین این دو مولفه را بیان کنیم.

یک زبان مرده زبانی است که دیگر زبان هیچ جامعه‌ی محلی نیست، حتی اگر در بطن بعضی از موارد هنوز مورد استفاده باشد. استفاده‌ی آن محدود به موقعیت‌های بخصوصی است، آکادمیک یا در میان افرادی که در زمینه‌های مشخصی کار می‌کنند. برای مثال زبان لاتین در شهر واتیکان از این دست زبانها است.

در مقابل، یک زبان منقرض شده زبانی است که دیگر استفاده نمی‌شود و هیچ متکلمی به آن زبان صحبت نمی‌کند.

از آنجایی که اندیشمندان سعی در کشیدن خط شفافی مابین این دو دارند، هنوز تمایز دادن این دو از هم کاری چالش برانگیز است. چرا؟ چون هر دو زبان از یک فرآیند سر بر آورده‌اند و دیگر متکلم ندارند. تفاوت این است که شاید هنوز آدمهایی باشند که با زبانهای مرده صحبت کنند.

چند زبان مرده داریم؟

طبق منابع مختلف، حدود هزاران زبان مرده وجود دارد. و شایدم صدها هزار زبان مرده. این زبانها از لیست بلند بالایی برخوردارند.

چه چیزی باعث شد زبانهایی که در دنیا صحبت می‌شدند، اینچنین از بین بروند؟ کاشف به عمل می‌آید که فاکتورهای زیادی در مرگ این زبانها نقش دارد.

مرگ زبان یا به شکل ادغام آن با یک زبان دیگر صورت می‌گیرد، معمولا یک زبان محلی با یک زبان با جامعه‌ی بزرگتر، یا اینکه آخرین متکلم آن زبان گم شده باشد (مرده باشد). این فرآیند عموما یک بازه‌ی زمانی طولانی را سپری می‌کند، اما استثنائاتی وجود دارد. بعضی اوقات نیز اتفاقات عجیبی به مرگ زبانها انجامیده است که متکلمان به آن زبان یا به زور یا با انتخاب صحبت به یک زبان مشخص را متوقف کرده‌اند.

زبانهای مرده

زبانهای مرده کدام‌ها هستند؟

همانطور که قبلا اشاره کردم، هزاران زبان مرده یا منقرض شده وجود دارد که می‌توانست در لیست این مقاله جای گیرد. اینجا ما به هفت مورد می‌پردازیم:

لاتین

در حوزه‌ی زبانهای مرده، لاتین موردی است که بیشترین مطالعه به خود را دارد. این زبان از معروفترین زبانهای مرده در دنیاست. شاید این شهرت بخاطر این باشد که قبلا در مدارس تدریس می‌شد؛ از آن روی که در کلیسا اهمیت زیادی داشت و اینکه در موقعیت‌های سیاسی و قضایی رایج بود.

مرگ لاتین در فرآیند تغییر زبان رخ داد و این تغییر به مرور اتفاق افتاد. لاتین در ابتدا به لاتین Vulgar تنزل یافت که منجر به چند پاره شدن آن و تبدیل به زبانهای مختلف شد. نتیجه؟ لاتین از رونق افتاد.

بعضی از نویسندگان معروف در حوزه‌ی زبان شامل اوید، ژولیوس سزار و سیسرو هستند. اگر به یادگیری زبانهای لاتین علاقمندید، زبانهایی چون پرتغالی، فرانسوی، اسپانیایی یا رومانیایی، کتابهای این نویسندگان از منابع مهم و معتبر برای یادگیری هستند. و اینکه، منابع مدرن معتبری برای یادگیری این زبان وجود دارد. کتابهایی چون هابیت‌ها، هری پاتر، ماجراجویی‌های تین تین و شازده کوچولو به این زبان ترجمه شده‌اند.

منابع مفید

Getting Started with Latin by William E. Linney

Wheelock’s Latin

Coptic

مصری باستانی یکی از اولین زبانهای نوشتاری شناخته شده است و تا اواخر قرن هفدهم به فرم Coptic متکلم داشت.

اگر به زبانهای مصری یا سیستم‌های نوشتاری متفاوت علاقه دارید، مصری باستانی می‌تواند گزینه‌ی مناسبی برای شروع باشد.

همچون لاتین، Coptic هنوز به عنوان زبان دین استفاده می‌شود. کلیسای ارتدوکس کوپتیک اسکندریه امروزه هنوز از این زبان استفاده می‌کند و چند صد متکلم مسلط به این زبان وجود دارند. بسیاری از زبان آموزان از مناجات‌های این زبان برای مطالعه‌ی زبان استفاده می‌کنند، اما منابع بسیار محدود و کمی برای مطالعات بیشتر وجود دارند.

منابع مفید

Memrise

Introduction to Sahidic Coptic

Mandan

ماندان زبان Siouan هاست که در داکوتای شمالی متکلم داشت. این زبان یکی از سه زبانی بود که با مرگ دکتر ادوین بنسون در سال 2016، از بین رفت.

این زبان در حال حاضر در مدارس آموزش داده می‌شود و منابع یادگیری بیشماری برای زبان آموزان این زبان در مرکز میراث تاریخی داکوتای شمالی وجود دارد. این زبان دو گویش مهم دارد: Nuptare و Nuetare. گویش دوم کامل از بین رفت، و Nuptare تا قرن بیستم هنوز در بعضی نقاط متکلم داشت.

منابع مفید

APS Audio Collections

زبانهای منقرض شده

Sanskrit

سنسکریت یک زبان هندی باستانی است و  زبان مناجات هندویسم‌ها محسوب می‌شود. این زبان در شرق برای بیش از سه هزار سال مورد استفاده قرار می‌گرفت.

اگر به یادگیری زبانهایی چون هندی، اردو، پنجابی، بنگالی و دیگر زبانهای مشابه علاقمندید، سنسکریت می‌تواند کمک شایانی برای شما باشد. این زبان، معادل شرقی لاتین در غرب است و بسیاری از زبانها در دنیای مدرن از ریشه‌های سنسکریت برخوردارند.

منابع مفید

LearnSanskrit.org

Complete Sanskrit from Teach Yourself

Gothic

زبان گوتیک یک زبان منقرض شده در فرم خانواده‌ی زبانهای ژرمن است. کتاب Codex Argenteus، ترجمه‌ای از انجیل که در قرن 6 میلادی منتشر شد، شناخته شده ترین منبع زبان گوتیک محسوب می‌شود، اما خود زبان از محتوای متنی زیادی نسبت به دیگر زبانهای ژرمنی شرق برخوردار است.

این زبان به دلایل متفاوتی در قرن ششم شروع به کمرنگ شدن کرد؛ مواردی چون ایزوله شدن مناطق جغرافیایی و غلبه شدن فرانک‌ها بر زبان. تا قرن نهم میلادی، این زبان کامل از بین رفت. با اینحال، شاید شواهدی وجود داشته باشد که این زبان تا قرن هجدهم نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است اما نسخه‌های این زبان که توانستند از قرن نهم عبور کنند، با هم کاملا متفاوت هستند.

منابع مفید

An Introduction to the Gothic Language by William H. Bennett

Grammar of the Gothic Language by Joseph Wright

Old Norse

زبان ژرمنی شمالی، Old Norse، در میان اسکاندیناوی‌های مابین قرن‌های نهم تا سیزدهم صحبت می‌شد. در طول قرن دهم، Old Norse پر تکلم‌ترین زبان اروپایی بود، تا حدی که به آمریکای شمالی نیز کشیده شد.

از میراث این زبان اکنون ما زبانهای ایسلندی و نروژی را شاهد هستیم.

منابع مفید

A New Introduction to Old Norse: Grammar

A New Introduction to Old Norse: Reader

یونانی باستانی

یونانی باستانی (Ancient Greek)، زبان هومر، سقراط و افلاطون، زبان اندیشمندان بود. این زبان بر اروپا از قرن نهم قبل از میلاد تا قرن ششم بعد از میلاد حکمفرما بود.

بسیاری از کلمات استفاده شده در حوزه‌ی علم از یونانی باستانی گرفته شده‌اند و صنایع تکنولوژی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. اگر در این صنایع کار می‌کنید، مطالعه‌ی زبان می‌تواند به درک شما در ریشه‌ی واژگانی که هر روزه استفاده می‌کنید بیانجامید.

اگر به یونانی باستانی علاقمند هستید، یادگیری آن به یادگیری زبانهای مدرن‌تر یونانی و Crimean کمک می‌کند. همچون لاتین، متونی همچون هری‌پاتر و Asterix به این زبان ترجمه شده‌اند.

منابع مفید

Greek: An Intensive Course

Le Petit Prince

Harry Potter

  • همچون اسپرانتو، یادگیری یک زبان مرده، همچون لاتین یا یونانی باستانی، می‌تواند به یادگیری دیگر زبانها کمک کند.
  • یادگیری زبانهای مرده به شما پنجره‌ای رو به تاریخ را باز می‌کند که با زبانهای مدرن نمی‌توانید به این مهم دست پیدا کنید.
  • شما با یادگیری زبانهای مرده نیز از مزایای شناختی یادگیری زبانها بهره‌مند خواهید شد.
  • مزایای حرفه‌ای یا آکادمیک یادگیری این زبانها می‌تواند به پیشرفت شما در حرفه‌ی کاریتان کمک کند.
  • شما با یادگیری این زبانها می‌توانید متون قدیمی را به همان شیوه‌ای که نوشته شده‌اند، بخوانید؛ به زبان اصلی.
  • با یادگیری این زبانها با تاریخ و فرهنگ‌های متفاوت ارتباط عمیق‌تری پیدا خواهید کرد.

زبانهای منقرض شده

چگونه یک زبان مرده را یاد بگیریم

از نظر ایده‌آل، برای یادگیری یک زبان، ما سراغ دوره‌های آموزشی متنی می‌رویم که در آن گرامر، دایره لغات، منابع صوتی، متنی و تصویری وجود داشته باشد و اینکه کسی باشد تا بتوانیم با او تمرین کنیم.

متاسفانه، در حوزه‌ی زبانهای مرده، این موارد از جمله چیزهایی هستند که داشتن آنها همچون یک گنج است. اگر منابع یادگیری این زبانها را پیدا نکردیم چه؟ چگونه باید زبانها را یاد بگیریم؟

زبان شناسان اغلب زبانها را مبتنی بر قطعات نوشتاری که می‌بینند بازسازی می‌کنند. آنها این قطعات را (حروف، اسناد و موارد ثبت شده)، کنار هم می‌گذارند تا بتوانند درکی از تلفظ حروف پیدا و بتوانند قطعات گمشده را پیدا کنند.

امروزه، بسیاری از زبانهای مرده‌ای که زبان آموزان به یادگیری آنها علاقمند هستند، از کتابهای آموزشی و دوره‌های آموزشی برخوردارند. این منابع آموزشی اغلب گرد آوری شده از سمت کسانی هستند که این زبانها را بازسازی کردند.

اگر دوره‌ی آموزشی زبان مورد نظر خود را پیدا نکردید، اغلب آرشیوهایی وجود دارند که می‌توانید متون زبان اصلی را در آنها پیدا کنید.

برای زبانهایی که همین اواخر از بین رفته‌اند، منابع صوتی را نیز می‌توان پیدا کرد. زبانهایی مثل Eyak، یک زبان آلاسکایی، از منابع صوتی، دیکشنری، و منابع گرامری برخوردار است.

اینترنت نیز منبع شگفت انگیزی برای افراد علاقمند به زبانهای مرده است. قبلا، پیدا کردن افرادی که به انلگیسی قدیمی یا دیگر زبانهای باستانی علاقمند بودند کار مشقت باری بود. امروزه با یک جستجو در گوگل می‌توان به این افراد دسترسی پیدا کرد.

از آنجایی که زبانهای مرده دیگر در دنیا متکلم ندارند، باز هم شانس این را دارید که بتوانید افرادی را پیدا کنید که مثل شما در حال یادگیری این زبانها هستند. بعضی از این افراد شاید نسبت به شما در مهارت‌های صحبت کردن و فهمیدن زبانهای مرده درک بیشتری داشته باشند. به عنوان یک یاد گیرنده، دسترسی به این آدمها می‌تواند منبع مفیدی برای شما محسوب شود.

برای تمرین صحبت کردن یک زبان مرده، شما تنها نیاز به یک نفر دارید، یک شخص یا یک زبان آموز علاقمند به زبان شما که کمی بهتر از شما باشد. اصلا نیازی نیست که شخص مقابل به زبان مرده مسلط باشد. شما می‌توانید یک فرآیند ساختاری یادگیری را با آنها پیش ببرید و اگر آن افراد برحسب اتفاق معلم و مدرس باشند، شانس شما در یادگیری بسیار بالاتر خواهد رفت.

زبانهای مرده: نتیجه گیری

زمانی که به زبانهای مرده فکر می‌کنید، شاید این نکته را فراموش کنید که این زبانها زمانی توسط مردم صحبت می‌شدند. درست همچون انگلیسی، فرانسوی، کره‌ای و عربی، افرادی در تاریخ زمانی به این زبانها عاشق می‌شدند، می‌خندیدند و زندگی را با کلمات آن زبان بیان می‌کردند. یادگیری و خواندن این زبانها شانس اتصال به دنیای گذشته را می‌دهد.

و کی می‌داند؟ شاید زمانی همین زبانهای منقرض شده یکبار دیگر بر سر زبانها افتادند و متکلم پیدا کردند. زبان عبری برای حدود دو هزاره از بین رفته بود اما با یک جنبش ناسیونالیستی در قرن نوزدهم این زبان دوباره زنده شد و امروزه میلیون‌ها متکلم دارد.

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن